Nieuw boek van Peter Essers: Belast verleden
Dit boek vertelt het verhaal van het Nederlandse belastingrecht tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode zijn door de bezetter in het Nederlandse belastingstelsel fundamentele veranderingen aangebracht, die tot op de dag van vandaag nog van belang zijn. Ook hebben de nazi's getracht de Nederlandse Belastingdienst in te schakelen in het kader van de Jodenvervolging. Daartoe werd onder andere een speciale afdeling van de Belastingdienst in het leven geroepen bij de beruchte Zentralstelle für jüdische Auswanderung.
Tevens werd een speciale regeling getroffen ter afkoop van de belastingschulden van joodse belastingplichtigen, de Pauschregelung. Hoe kon dit zover komen? Wat was de rol van de leiding van de Belastingdienst hierbij? Hebben fiscale wetenschappers en belastingconsulenten zich hiertegen verzet? Heeft de Hoge Raad nog eenrol gespeeld bij onder andere rechtszaken tegen belastingaanslagen opgelegd aan joodse burgers?
Net als alle andere joodse ambtenaren werden ook de joodse belastingambtenaren ontslagen. Wat waren hun persoonlijke lotgevallen? Medewerkers van de Belastingdienst kwamen in aanmerking voor de verplichte Arbeidsinzet in Duitsland. Was hiertegen verzet?
Onder leiding van het Zwarte Hoofdbestuur is er binnen de Belastingdienst in samenwerking met het Nationaal Steun Fonds en de belasting adviespraktijk verzet gepleegd tegen de nazi's, onder andere door het illegaal achterhouden van grote bedragen aan belastinggelden ten bate van de financiering van de hulp aan onderduikers. Diverse belastingambtenaren hebben dit verzet met hun leven moeten betalen.
Dit boek vertelt hun vaak zeer persoonlijke verhaal. Ook komen de persoonlijke verhalen van de hoofdrolspelers aan Duitse kant aan bod.
Ten slotte komt de naoorlogse periode aan de orde. Centraal staat daarbij de heffing van successierecht over nalatenschappen afkomstig van door de nazi's in de oorlog vermoorde joden, de zuivering van de Belastingdienst en het rechtsherstel.
Dit boek bevat tot dusverre niet gepubliceerde persoonlijke documenten en uniek geluids- en fotomateriaal afkomstig van onder andere het Belasting & Douane Museum te Rotterdam.
Over de auteur:Peter Essers (Margraten, 1957) is sinds 1991 hoogleraar belastingrecht aan Tilburg University. Sinds 2003 is hij tevens lid van de Eerste Kamer van de Staten-Generaal en voorzitter van de vaste Commissie voor Financiën van de Eerste Kamer.
Naar aanleiding hiervan verscheen dit artikel in de Volkskrant:
de Volkskrant
31 december 2012 maandag
Fiscus werkte fanatiek voor de nazi's Houding top Belastingdienst tijdens de bezetting 'beschamend'
Van onze verslaggever
Robert Giebels
Het huidige Nederlandse belastingstelsel is onder leiding van de nazi's ontworpen. Het doel van de Duitse bezetter was om de belastinginkomsten flink te verhogen en de toenmalige top van de Belastingdienst heeft met grote inzet met de Duitsers meegewerkt. De pure technocraten hebben elke kans laten lopen om veranderingen te vertragen of het lot van Joden te verlichten.
Peter Essers, senator (CDA) en hoogleraar belastingrecht deed ruim twee jaar onderzoek naar de Belastingdienst tijdens de Tweede Wereldoorlog en schreef er een boek over: Belast Verleden, dat ruim een week geleden verscheen. Tien Duitsers in de top bleken genoeg om van de hele Nederlandse dienst een strak georganiseerde geldmachine te maken. NSB'ers waren daarvoor niet nodig. Staatssecretaris Weekers (Belastingen) nam het boek van Essers in ontvangst. 'Het is geen heldhaftige geschiedenis geweest', zei de bewindsman, 'op een aantal indrukwekkende uitzonderingen na.'
Zo'n uitzondering, dat is een gewone ambtenaar die in verzet kwam. In tegenstelling tot de wereldvreemde topmannen, zagen deze uitvoerders wel wat de bezetting voor de bevolking betekende. Enkelen van hen slaagden erin 5 miljoen gulden belastinggeld naar het verzet te sluizen. Niet iedereen heeft deze actie overleefd.
De individuele verzetsdaden vallen wat Essers betreft weg tegen de 'beschamende' houding van de Belastingdienst als geheel. Vooral als het gaat om de behandeling van Joodse burgers als collega's. Zo verordonneerden de Duitsers dat alle Joodse belastingambtenaren ontslagen moesten worden, op enkele specialisten na. In plaats van die ruimte maximaal te benutten en zo veel mogelijk Joodse collega's binnenboord te houden, besloot de dienstleiding alle Joden te ontslaan. De helft van de 55 ontslagen Joden heeft het niet overleefd.
Inktzwart noemt Essers de puur technocratische opstelling van de dienst. Ook toen de gruwelen van de Holocaust allang duidelijk waren. Zo procedeerde de belastingdienst tot 1954 om belasting te innen van een Joodse dame van wie de verblijfplaats op 1 januari 1945 het Poolse Auschwitz was. 'Haar intentie was om in Nederland te wonen', zegt Essers, 'dus vond de dienst dat ze ook naar Nederlandse normen belasting diende te betalen.'
Geen onderscheid maken, was het credo van de hoogste belastingbaas Hendrik Postma. Joden die de kampen hadden overleefd, nabestaanden: allemaal moesten ze belasting betalen. Sommigen kregen zelfs een boete wegens achterstalligheid.
Waarom kwam de top niet in verzet? Weekers zei toen hij het boek van Essers kreeg: 'In het Nederland van voor de oorlog was trouw aan het gezag nog de gewoonste zaak van de wereld. Toen de nazi's het nieuwe gezag vormden, werden velen trouw aan dat gezag. Dat beeld is helaas herkenbaar in verschillende geledingen van de maatschappij. De fiscaliteit vormde daarop geen uitzondering.'
Voor de oorlog hadden ambitieuze belastingambtenaren een plan gemaakt voor een herziening van het belastingstelsel. Alles wat we nu kennen, zat er in. Dat loonbelasting via de werkgever wordt geïnd, de btw, de winstbelasting, de vermogensbelasting. Het nieuwe stelsel zou een eind maken aan de massale belastingontwijking van voor de oorlog.
Maar de politiek hield alle veranderingen tegen. Want de plannen betekenden dat vooral bedrijven meer belasting moesten gaan betalen en dat was slecht voor de Nederlandse concurrentiepositie. Maar toen verscheen de Duitse bezetter en die kon zich volledig vinden in elk belastingwetsvoorstel dat de staatsinkomsten verhoogde. Temeer omdat die plannen al op Duitse leest waren geschoeid. De plannenmakers zagen hun kans schoon om hun gedroomde stelsel in te voeren.
Is de handelwijze van de Belastingdienst in oorlogstijd collaboratie of accommodatie? Het laatste, stelt Essers. Een technocraat hoeft niet na te denken, hoeft zich niet te bekommeren om nuances. Hij past de regels toe, zonder zich te bekreunen over de geest ervan. 'Bitter', zegt de hoogleraar, maar geen collaboratie. Echter, een topambtenaar wist misschien niet precies wat er in de concentratiekampen gebeurde, wat hij wel wist had genoeg moeten zijn om in verzet te komen, vindt Essers. 'Al was het maar symbolisch.'
http://paulllis.blogspot.nl/2013/01/nieuw-boek-van-peter-essers-belast.html
Geen opmerkingen:
Een reactie posten